 |
| Kamienica Krystiana Scholtza przy Ogrodowej 28.. 1927 r. |
Ulica Ogrodowa, wytyczona w 1770 r., zawsze pozostawała w cieniu
pobliskich, ważnych arterii komunikacyjnych, takich jak Chłodna czy Leszno (dziś aleja
Solidarności), które już w tamtych czasach pyszniły się wieloma budowlami murowanymi. Na
Ogrodowej dominowały drewniane domy i dworki, gęsto przetykane zielenią ogrodów, od
których ulica wzięła swą nazwę. Wtedy jednak wkroczył tu przemysł, który w XIX i XX wieku
odegrał istotną rolę w dziejach ulicy. Początkowo był reprezentowany przez trzy małe
browary, do których w 1806 r. dołączyła garbarnia Jana Temlera (nr 13/15), zlokalizowana u
zbiegu z ulicą Białą.
W epoce konstytucyjnego Królestwa Polskiego (1815-1830) ulicę Ogrodową w zasadzie ominął
wielki ruch budowlany całkowicie przeobrażający ważniejsze ulice miasta. Wzniesiono tylko jedną prawdziwie wielkomiejską, choć zaledwie jednopiętrową kamienicę (nr 42)
oraz kilka skromniejszych budynków murowanych. Po powstaniu
listopadowym tempo wymiany zabudowy przez długi czas było nadal
niemrawe, niemniej do połowy stulecia powstało osiem piętrowych
kamienic. Wśród nich urodą wyróżniał się dom Krystiana Scholtza pod numerem 28, wystawiony
przed 1838 r. Utrzymany w wychodzących już z mody formach późnego klasycyzmu, uzyskał monumentalną fasadę, której dwupiętrowy, centralny ryzalit opięto pilastrami
o nieco dziwacznych głowicach. Na fotografii wykonanej w 1927 r.
dom jest już wyraźnie zaniedbany, a tworzący zbiegowisko ludzie
ubrani z reguły ubogo. Nawiasem mówiąc, na ulicach położonych bliżej śródmieścia aparat
fotograficzny nie wywoływał w tamtych czasach żadnej sensacji, ale w zapadłych czeluściach Ogrodowej - i owszem! W grupie gapiów z pewnością dominują robotnicy zatrudnieni
w okolicznych zakładach, drobni rzemieślnicy i kupcy, a także gospodynie domowe. O niskim
poziomie zamożności tej robociarskiej okolicy świadczą też liche szyldy miejscowych „interesów" - pracowni
ubiorów, pracowni szczotek i pralni. Aż do naszych dni przetrwały
fragmenty nawierzchni z „kocich łbów", które przed wojną pokrywały
niemal całą ulicę, z wyjątkiem jej początkowego odcinka.
W drugiej połowie XIX wieku dzielnice północna i zachodnia weszły w fazę masowego budownictwa czynszowego i przemysłowego.
Każdego roku wznoszono setki tandetnie wykonanych, kilkupiętrowych kamienic, zdobionych
zazwyczaj gipsowymi odlewami. Na wielu posesjach za ceglanymi murami dymiły fabryczne kominy. Starsze
kamieniczki jakby zapadły się w ziemię między szczytowymi, ślepymi
ścianami swych znacznie bardziej wybujałych sąsiadek. Część tych
reliktów minionej epoki wyburzono, inne zaś bezpardonowo nadbudowano i przekształcono, upodabniając do otoczenia. Kamienica
Scholtza miała więcej szczęścia i już w okresie międzywojennym była
postrzegana jako szacowny zabytek, czego dowodem jest staranne
utrwalenie jej na niniejszym zdjęciu.
W sierpniu 1944 r. Niemcy spalili całą zabudowę ulicy i wymordowali większość jej mieszkańców. Spłonęła także piękna kamieniczka
Scholtza, ale jej solidne mury wraz z dekoracją przetrwały pożogę
i wydawało się, że bez większych problemów da się dom odbudowć.
Stało się jednak inaczej i choć początkowo historyczną pamiątkę oszczędzono, wyburzając
w 1946 r. całe ciągi młodszych od niej czynszówek, to w końcu podzieliła ona ich los, jak inne zabytki z Chłodnej,
Elektoralnej czy Orlej, których odbudowa przestała już być przydatnym narzędziem propagandowym dla komunistycznej władzy.
Źródło: